Svaki udah deo je izuzetnog procesa koji održava naš organizam u životu. Pluća unose kiseonik u organizam, uklanjaju ugljen-dioksid iz krvi i zajedno sa srcem, krvnim sudovima, mišićima i nervnim sistemom obezbeđuju neprekidno snabdevanje naših tkiva kiseonikom.
Ali kako pluća zapravo funkcionišu?
Od trenutka kada vazduh uđe kroz nos ili usta pa sve dok kiseonik ne dospe u krvotok, brojne strukture rade zajedno kroz precizno usklađen proces. U ovom vodiču objasnićemo anatomiju pluća, kako funkcioniše disanje, kako kiseonik dospeva u krv i kako se ugljen-dioksid uklanja iz organizma.
Zašto su nam potrebna pluća?
Pluća su glavni organi respiratornog sistema. Njihova najvažnija funkcija je razmena gasova: prenos kiseonika iz udahnutog vazduha u krvotok i uklanjanje ugljen-dioksida iz krvi kako bi mogao da se izdahne.
Kiseonik je neophodan ćelijama organizma jer se koristi za proizvodnju energije. Dok ćelije koriste kiseonik, stvaraju ugljen-dioksid kao otpadni produkt. Ako se ugljen-dioksid nakuplja, a organizam ne dobija dovoljno kiseonika, normalno funkcionisanje ćelija postaje narušeno.
Disanje može delovati automatski i jednostavno, ali zavisi od usklađenog rada respiratornih mišića, disajnih puteva, pluća, krvnih sudova i nervnog sistema.
Gde se nalaze pluća?
Pluća se nalaze u grudnom košu, odnosno grudnoj duplji, sa obe strane srca. Zaštićena su rebrima i obavijena tankom dvoslojnom membranom koja se naziva pleura.
Desno plućno krilo ima tri režnja, dok levo ima dva. Levo plućno krilo je nešto manje jer srce zauzima deo prostora na levoj strani grudnog koša.
Pluća se nalaze iznad dijafragme, velikog mišića u obliku kupole koji odvaja grudnu od trbušne duplje. Dijafragma je glavni mišić koji učestvuje u normalnom disanju.
Anatomija pluća
Respiratorni sistem možemo zamisliti kao razgranatu mrežu disajnih puteva koji postaju sve manji kako se pružaju dublje u pluća.
Osnovni put udahnutog vazduha je:
Nos ili usta → ždrelo → grkljan → dušnik → bronhije → bronhiole → alveole
Dušnik
Dušnik, odnosno traheja, glavni je disajni put koji povezuje gornje disajne puteve sa plućima. Njegov zid sadrži hrskavicu koja pomaže da disajni put ostane otvoren.
Bronhije
Na svom donjem kraju dušnik se deli na dva glavna disajna puta — desni i levi glavni bronh. Svaki bronh sprovodi vazduh prema jednom plućnom krilu.
Unutar pluća bronhije se dalje granaju u sve manje disajne puteve.
Bronhiole
Manje grane nazivaju se bronhiole. One raspoređuju vazduh kroz pluća i na kraju vode do respiratornih struktura u kojima se odvija razmena gasova.
Alveole
Na krajevima najmanjih respiratornih disajnih puteva nalaze se milioni mikroskopskih vazdušnih kesica koje se nazivaju alveole.
Alveole su glavno mesto razmene gasova. Svaka alveola okružena je mrežom sitnih krvnih sudova koji se nazivaju kapilari, čime se omogućava veoma blizak kontakt između udahnutog vazduha i krvi koja cirkuliše kroz organizam.
Kako funkcioniše disanje?
Disanje se sastoji od dve osnovne faze: udisaja i izdisaja.
Udisaj
Kada udahnete, dijafragma se kontrahuje i pomera nadole. Istovremeno, mišići između rebara pomažu u širenju grudnog koša.
Kako se zapremina grudne duplje povećava, pluća se šire i vazduh ulazi u njih.
Vazduh prolazi kroz disajne puteve i na kraju stiže do alveola.
Izdisaj
Tokom normalnog izdisaja, dijafragma i drugi inspiratorni mišići se opuštaju. Zapremina grudne duplje se smanjuje, a elastična svojstva pluća pomažu im da se vrate u prvobitni položaj.
Na taj način vazduh izlazi iz pluća.
Izdahnuti vazduh sadrži više ugljen-dioksida i manje kiseonika nego udahnuti vazduh.
Tokom fizičke aktivnosti ili u drugim situacijama kada disanje postane intenzivnije, dodatni respiratorni mišići mogu pomoći u povećanju brzine i dubine disanja.
Zaključak
Pluća su mnogo više od jednostavnih organa koji se pune vazduhom.
Svaki udah uključuje usklađen rad disajnih puteva, respiratornih mišića, alveola, krvnih sudova i nervnog sistema. Vazduh prolazi kroz respiratorni trakt sve dok ne stigne do alveola, gde kiseonik prelazi u krv, a ugljen-dioksid iz krvi prelazi u alveole kako bi bio izdahnut.
Jednostavno rečeno: udišemo kiseonik, pluća ga prenose u krv, organizam ga koristi, a pluća uklanjaju ugljen-dioksid koji pri tome nastaje.
Ovaj neprekidni proces odvija se hiljadama puta svakog dana — uglavnom bez toga da o njemu uopšte razmišljamo.
Često postavljana pitanja
Koja je glavna funkcija pluća?
Pluća unose kiseonik u organizam i uklanjaju ugljen-dioksid, otpadni gas koji nastaje tokom ćelijskog metabolizma.
Kako vazduh prolazi kroz pluća?
Vazduh ulazi kroz nos ili usta, prolazi kroz dušnik, zatim kroz bronhije i manje bronhiole, sve dok ne stigne do alveola.
Šta se dešava u alveolama?
Alveole su sitne vazdušne kesice u kojima kiseonik prelazi u krv, dok ugljen-dioksid iz krvi prelazi u alveole kako bi se izdahnuo.
Koju ulogu dijafragma ima u disanju?
Dijafragma je glavni mišić disanja. Kada se kontrahuje, grudna duplja se širi i vazduh ulazi u pluća.
Kako se kiseonik prenosi kroz organizam?
Većina kiseonika vezuje se za hemoglobin unutar crvenih krvnih zrnaca i putem krvotoka prenosi do tkiva.
Šta može smanjiti funkciju pluća?
Pušenje, zagađenje vazduha, infekcije, astma, HOBP i druge respiratorne bolesti mogu ometati normalan protok vazduha ili razmenu gasova.
Izvori
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). How the Lungs Work. National Institutes of Health.
https://www.nhlbi.nih.gov/health/lungs - National Library of Medicine / MedlinePlus. Lung Diseases.
https://medlineplus.gov/lungdiseases.html - OpenStax. Anatomy and Physiology – The Respiratory System.
https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/22-introduction - StatPearls / NCBI Bookshelf. Physiology, Pulmonary Ventilation and Perfusion.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ - American Lung Association. How Lungs Work.
https://www.lung.org/lung-health-diseases/how-lungs-work
Један коментар
Коментари су затворени.